Op de ochtend van dinsdag 17 mei ben ik afgereisd naar Almere voor een korte deelname aan de Media Future Week. Dit initiatief van hogescholen Saxion, Hogeschool Utrecht, NHL, Hogeschool Rotterdam, en Windesheim, de gemeente Almere en iMMovator wordt gehouden in het WTC Alnovum. Zo’n honderd studenten, young professionals en docenten uit de media-industrie houden zich deze week bezig met alle laatste media-ontwikkelingen en trends van zowel nu als de toekomst. De studenten zijn opgedeeld in teams, en ieder team krijgt een format waar ze deze week mee aan de slag gaan. Ook onderdeel van het programma vormen enkele lezingen en workshops van bekende namen uit het vakgebied.

Dinsdagochtend was ik aanwezig bij een van deze workshops, verzorgd door Indira Reynaert van TheJaneway. Het thema van deze workshop was transmedial storytelling, een thema dat, zo moge inmiddels duidelijk zijn, op dit moment helemaal hot is. De hoofdgedachte van de workshop was dat verhalen de belangrijkste leidraad zijn in de hedendaagse informatiestroom. Verhalen zorgen ervoor dat mensen een structuur kunnen aanbrengen in geleverde informatie, en dat ze deze makkelijker kunnen onthouden. Verhalen zijn dan ook de basis voor veel transmediale televisieformats vandaag de dag. Geijkt voorbeeld The Voice Of Holland kwam voorbij, maar ook Star Trek en Heroes, franchises waar delen van het verhaal zich ook verspreiden via andere media, zijn bekende vormen van wat Henry Jenkins transmedia noemt: verhalen waar ontwikkeling in ontstaat door participatie van het publiek. Bij Star Wars zie je dat bijvoorbeeld door de vele vormen van fan fiction die rondom het oorspronkelijke verhaal geschreven zijn. Dergelijke franchises worden populair dankzij de (transmediale) manier waarop het verhaal verteld wordt.

Met deze gedachte in het achterhoofd kreeg de groep de opdracht om een verhaal op te zetten rond een fictieve campagne van de NS. Het idee was dat de NS het inchecken met de OV-chipkaart zou koppelen aan de populaire applicatie Foursquare. Met deze applicatie geven gebruikers aan hun vrienden op social networks aan waar ze zich bevinden. Ze doen dit door ‘in te checken’ op (openbare) locaties, zoals café’s, musea, scholen, enzovoorts. Met deze check-ins kunnen gebruikers ook punten en zogenaamde badges verdienen, door bijvoorbeeld in te checken op aparte locaties zoals een boot, of op speciale dagen, zoals 16 april (16 is het kwadraat (square) van 4 (four)). Check je vaak genoeg in op dezelfde locatie, dan word je de Mayor, burgemeester, van die locatie. Sommige bedrijven geven speciale acties of kortingen aan de mayor van hun locatie op Foursquare, zoals een gratis kopje koffie. De koppeling tussen de OV-chipkaart en Foursquare diende ter promotie en versoepeling van de invoering van de OV-chipkaart.

In groepen hebben we vervolgens de verschillende aspecten van het verhaal uitgewerkt. Er werd een hoofdrolspeler bedacht, Tessa. Een jonge vertegenwoordiger met ambitie, die veel reist in de Randstad, en daarbij gebruik maakt van Foursquare bij het inchecken op stations. Tessa komt er op een dag achter dat bij haar vaste koffiestek – waar ze dankzij haar status als mayor gratis koffie kan halen – iemand anders mayor is geworden. Ze wordt nieuwsgierig naar deze persoon, een man, en al snel blijkt dat hij hetzelfde traject volgt en ook nog eens collega is. Via Foursquare kan ze er echter niet achterkomen wie hij precies is. Langzamerhand krijgt ze gevoelens voor deze onbekende man. Maar net als ze op het punt staat erachter te komen wie hij is, komt er een derde persoon bij: Anastazia, een jaloerse collega die eveneens uit is op de hand van deze onbekende man, en daarnaast ook nog eens aast op de functie van Tessa binnen het bedrijf. Wat volgt is een wedstrijd om verschillende mayorships op stations, met als einddoel voor Tessa het vinden van de mysterieuze man, en het afschudden van haar valse tegenpool. De consument helpt mee met het bereiken van deze doelen door zelf in te checken op verschillende stations.

Na anderhalf uur brainstormen zijn we dus tot een verhaal gekomen dat de NS-campagne kan dragen. Belangrijk is daarbij dat we in de beschrijving relatief vrij van media zijn gebleven. Je ziet vaak bij het bedenken van dit soort concepten dat men direct naar de (technische) uitvoering kijkt. Er moet een QR-code in, men kan met Facebook fan worden van het product, er komt een stuk Augmented Reality in met behulp van Layar, etc. Daarbij gaat vaak verloren wat nu eigenlijk het verhaal is dat overgebracht moet worden. Is dat verhaal in orde, dan volgen de media vaak vanzelf. 

Bob Balm

Crossmedia (met broertje transmedia) is een woord dat de laatste tijd veelvuldig gebruikt wordt hier op het mediapark. Enkele weken geleden was de Media Academie aanwezig bij de lezing van Cristopher Sandberg bij NPOX, waar de beide termen aan bod kwamen bij zijn uitleg over het project Conspiracy For Good. Later op dezelfde dag waren crossmediale formats het hoofdonderwerp bij het Cross Media Café van iMMovator. En uiteraard is crossmedia één van de drie belangrijkste peilers van het cursusaanbod van de Media Academie. Naast dat de termen vaak gebruikt worden, en de bijbehorende formats als kool uit de grond schieten, bestaat er tevens een uitgebreid debat over de definitie van de termen. Men lijkt het over de basisgedachte vaak wel eens te zijn. Een crossmediaal concept wil zeggen dat een bepaalde boodschap of een verhaal over meerdere mediaplatformen wordt verteld, waarbij de afzonderlijke platformen elkaar en daarmee de totale boodschap versterken of aanvullen. Maar dan is er nog dat andere begrip, transmedia. Wat is dan het verschil tussen deze twee, en past multimedia hier ook nog tussen?

Zoals gezegd lopen de meningen over deze vragen uiteen. Er is ook geen eenduidig antwoord, men lijkt er wel mee te kunnen leven dat er geen absolute definitie bestaat. Toch worden er her en der pogingen gedaan om bepaalde handvatten te creëren. Zo gaf Sandberg bij zijn lezing aan dat cross- en transmedia dynamische definities kennen. Hij schaarde vervolgens zijn Conspiracy For Good onder transmedia, en legde die laatste term uit met ‘the latest definition’: “Content changes as it traverses media type.” Bij het Cross Media Café beweerde Monique de Haas (Dondersteen Media) dat cross- en transmedia twee namen waren voor exact hetzelfde beestje - zie onderstaande video. Wellicht wat ongenuanceerd, maar ook een vaak gehoorde uitleg. En enkele weken geleden postte ik vanaf ons account een link naar een blog die dezelfde vraag behandelde, en zich daarbij vooral richtte op de betekenis van transmedia in verhalende zin, zoals bij franchises als Lost of Heroes.

CMC Cross Media Formats Monique de Haas from iMMovator on Vimeo.

Voor mezelf houd ik de volgende definities aan, die wat mij betreft de basis helder en in eenvoudige termen uitleggen:

Multimediaal: Een verhaal dat in zijn geheel verteld wordt op verschillende media. Dat wil zeggen, er is één verhaal, en op ieder medium waar het verteld wordt is dat verhaal hetzelfde. Een voorbeeld hiervan is het journaal. Dat is te bekijken op televisie, maar ook op internet en te beluisteren op de radio – die laatste uiteraard zonder beeld, maar de boodschap (het nieuws zelf) is over de verschillende media hetzelfde. We kunnen daar eventueel ook de krant aan toevoegen. 

Crossmediaal: Hieronder vallen wat mij betreft concepten die een verhaal vertellen dat pas compleet is wanneer het over alle gebruikte media gegaan is. Dat wil zeggen, ieder medium in het verhaal vertelt een eigen stuk, dat niet door een ander medium binnen het concept verteld wordt. Dit wordt ook wel mediumspecificiteit genoemd. Een voorbeeld dat dit voor mij duidelijk maakt is een programmaformat als Idols of een van de vele spin-offs. De liveshows vormen het belangrijkste deel van het verhaal. Daarnaast kunnen kijkers hun stem uitbrengen via telefoon of sms, kan er worden gechat met de deelnemers via sociale media als Twitter of Hyves, bevat de website content van achter de schermen, wordt de gezongen muziek uitgebracht als cd en op iTunes, is er een sideshow waar de deelnemers buiten de set om gevolgd worden in hun leven, enzovoorts. Al deze media bieden een eigen stukje van het verhaal dat je niet op een van de andere media kunt ervaren, en zonder alle afzonderlijke media krijg je niet het complete verhaal mee. Let op, dat wil niet altijd zeggen dat je een onvolledige ervaring krijgt wanneer je niet alle media volgt. Dat verschilt waarschijnlijk per concept. In het hier genoemde voorbeeld kun je rustig alleen de live shows kijken en het ‘verhaal’ snappen. Kijk je alleen op de website of luister je alleen de uitgebrachte muziek, dan mis je echter een belangrijk deel van het hele concept.

Transmediaal: Wat mij betreft lijken transmediale concepten erg op crossmediale concepten. Het verschil zit hem naar mijn mening in de verandering die een verhaal ondergaat naarmate het over verschillende media verteld wordt. Een goed voorbeeld is het eerdergenoemde Conspiracy For Good van Christopher Sandberg, waar het verhaal zich ontwikkelt aan de hand van de verschillende media waarop het zich afspeelt. Wellicht dat een chronologisch element hierbij komt kijken. Eerst krijgen de deelnemers het verhaal binnen via een televisieuitzending, vervolgens moeten ze door middel van het oplossen van puzzels op een website het volgende deel van het verhaal in gang zetten, waarbij weer games op mobiele telefoons gespeeld moeten worden, tot het verhaal zich uiteindelijk verplaatst naar de gebeurtenissen op straat in Londen. Ieder medium is zo een nieuwe fase in het verhaal.

Vandaag kwam ik weer een artikel tegen, geschreven door Ilya Vedrashko, dat zich bezighoudt met de precieze definities van de termen. Dat is hier te lezen. Vedrashko beschrijft in heldere termen min of meer hetzelfde als wat ik hierboven heb gedaan, maar gek genoeg hangt hij de verschillende termen aan andere definities. Wat ik hierboven beschreven heb als crossmediaal legt Vedrashko bijvoorbeeld uit als multimediaal.

Uiteraard zijn bovengenoemde definities niet definitief, en zoals je al kunt lezen overlappen ze elkaar ook op veel punten. Een verhaal dat crossmediaal is kan ook een multimediaal element in zich hebben, en veel transmediale concepten zijn automatisch ook crossmediaal, maar in een andere verhouding. Wellicht doen de precieze definities ook niet echt ter zake en moeten we ons meer bezighouden met de uitvoering ervan, zoals ook in het artikel van Storycentral wordt beschreven:

“ …the prefix ‘trans’ or ‘cross’ are used interchangeably and seamlessly amongst advocates without confusion – quibbling over terminology is simply a semantic side issue.”

Ik ben ben benieuwd hoe hierover gedacht wordt. Laat het me weten via de comments of via @MediaAcademie!  

Bob Balm

Afgelopen dinsdag ben ik namens de Media Academie aanwezig geweest op een tweetal evenementen op het Media Park. De dag begon met een lezing van Christopher Sandberg georganiseerd door NPOX. Sandberg, eigenaar van het crossmediaproductiebedrijf The Company P, was door NPOX en de AVRO naar Nederland gehaald voor een tweetal keynotes. Waar hij ’s middags in het kader van het traject crossmedia in besloten kring beschikbaar was voor de AVRO, gaf hij ’s ochtends een publiek toegankelijke lezing in de theaterzaal van Beeld en Geluid.

Vooraf aan de lezing gaf Jeroen Koopman nog een introductie rondom het thema ‘Get It Proven, Online.’ Het idee hierachter was dat crossmediale concepten vaak met zich meedragen dat ze eerst bewezen moeten worden voordat omroepen ze willen inzetten voor een tv format. De paradox is echter dat dergelijke concepten vaak pas bewezen worden wanneer ze op tv komen. Koopman gooit het daarom met zijn bedrijf NewBeTV over een iets andere boeg. Online succesvol bewezen concepten zet hij om in pilots voor tv formats. Eén van de cases die hij daarbij noemde was Good Morning Girls. Dit format is gebaseerd op het enorme succes van YouTube-filmpjes van meisjes die zichzelf filmen bij het opmaken. Koopman ontwikkelde hiervan een pilot, waarbij een tv-programma dergelijke filmpjes gecombineerd met styling tips uitzendt. De content is tevens direct online en mobiel op te vragen, zodat jonge meiden met de mobiel voor de spiegel gelijk aan de slag kunnen met de tips. Een ander project van Koopman’s bedrijf is de crossmediale jeugdserie ‘Who’s In Who’s Out,’ waarbij een groot deel van de cast gevormd werd door ‘gewone’ mensen die zich via het online platform hadden aangemeld. In plaats van een van tevoren bepaalde rol te krijgen toegewezen, werd de invulling van de rol gebaseerd op wie deze mensen zelf waren. Bekijk hieronder de trailer van de pilot van de serie:

Dan Christopher Sandberg zelf. Sandberg’s bedrijf is bekend van transmediale projecten als het Emmy-award winnende The Truth About Marika en Conspiracy For Good. Voor Sandberg begon aan zijn uiteenzetting van de laatste van deze twee wijdde hij nog enkele woorden aan transmediale concepten. De basis achter dergelijke projecten is dat content niet langer het product is dat je als bedrijf verkoopt, maar steeds meer gedefinieerd wordt als het publiek dat je product consumeert. Sandberg illustreerde dit aan de hand van onderstaand diagram. De sleutel ligt hierbij in het bewerksteliggen van een transformatie. Sandberg vergeleek het met een gesprek met een advocaat of een bezoek aan de fitnessclub. Je geeft niet het geld uit om te mogen praten met een advocaat of om te zweten op een fitnessapparaat, maar om een rechtszaak te winnen of om een beter lijf te krijgen.

Dezelfde visie past Sandberg toe in zijn projecten. Conspiracy For Good is een groots opgezet traject rondom de educatieproblematiek in arme landen, waarbij het publiek intensief betrokken is bij een spannend verhaal, en op deze wijze geld ophaalt voor een goed doel. De ‘hoofdrolspeelster’ van het verhaal, Nadirah X, een Engelse zangeres, heeft haar carrière stopgezet om les te geven op een school in Zambia. In deze school wordt een bibliotheek gebouwd en daar is geld voor nodig. Sandberg cum suis hebben hier een fictief element aan toegevoegd, namelijk een grote hebzuchtige corporatie genaamd Blackwell Briggs, die een oliepijplijn dwars door het dorp wil leggen. Als een vertegenwoordiger van deze corporatie, David Nsofu, langskomt om de planning vast te leggen, ontdekt hij dat er fouten zijn gemaakt in het onderzoek van het bedrijf. Er stond helemaal niets in over de aanwezigheid van een school. Hij reist naar Londen en al snel komt hij erachter dat er een luchtje aan de hele zaak zit, maar hij verdwijnt op mysterieuze wijze. Nadirah onderneemt een avontuurlijke reis naar Londen om uit te zoeken wat er precies gebeurd is en om Blackwell Briggs te ontmaskeren, zodat de bibliotheek in het dorp in Zambia gebouwd kan worden.

De belangrijkste spil in dit verhaal is natuurlijk de gebruiker. Door middel van het ontcijferen van verborgen boodschappen op websites, het spelen van mobiele games en het lid worden van een geheim genootschap, de Conspiracy For Good, hebben honderden mensen meegewerkt aan de totstandkoming van het verhaal. Daarnaast konden mensen in de aanloop naar de laatste maand toe allerlei merchandise kopen met het logo van de Conspiracy For Good erop. De opbrengst hiervan kwam uiteraard ten goede aan de bouw van een bibliotheek.

De climax van het traject vormden de gebeurtenissen in Londen, waar deelnemers zelf de straat op gingen om samen met Nadirah X de sporen van David Nsofu te volgen en te achterhalen wat er precies met hem gebeurd was. Daarbij werden ze constant gehinderd door agenten van Blackwell Briggs en geholpen door allerlei medestanders, die bijvoorbeeld flashmobs begonnen om agenten af te leiden, uiteraard beiden gespeeld door ingehuurde acteurs. Het eindresultaat van deze spannende speurtocht was dat de deelnemers de directeur van Blackwell Briggs ontmaskerden en dat het dorp in Zambia gered was. 

Het is natuurlijk een enorm leuke ervaring om als deelnemer aan een dergelijk verhaal te mogen meedoen, maar het project gaat verder dan alleen entertainment. De gehele opbrengst van het project is namelijk uiteindelijk gebruikt om de bibliotheek (en twee anderen) daadwerkelijk te bouwen. Daarnaast is de school voorzien van 10.000 boeken, zijn 50 beurzen uitgedeeld aan leerlingen, en hebben verschillende liefdadigheidsinstellingen allerlei hulp kunnen verlenen aan het dorp. Verder is er ook een enorme hoeveelheid bewustwording gecreëerd rondom problematiek in arme landen. 

Op deze manier zijn fictie en werkelijkheid heel nauw met elkaar verweven. Blackwell Briggs bestaat niet echt en het omringende verhaal van Nadirah X en David Nsofu is ook fictief. Daarentegen is Nadirah wel een ‘echt’ persoon. Ze is echt gestopt met haar carrière en geeft ook echt les in Zambia. Deze vervaging van grenzen tussen fictie en werkelijkheid zorgt natuurlijk voor een enorme betrokkenheid van het publiek.

Zie voor een volledige beschrijving van Conspiracy For Good deze pagina.

Tot slot werden de bezoekers nog getrakteerd op een primeur, te weten een project van The Company P dat nog moet komen, getiteld Treasures. Dit format neemt alles wat goed gegaan is bij Conspiracy For Good en zet dat in om een wereldwijd draaiend concept te maken rondom een zoektocht naar schatten. Het startpunt is in dit geval een satellietfoto waarmee gesjoemeld is. Onder een gephotoshopte wolk blijkt een boorplatform te zitten. Waarom is dat platform verborgen? Wat gebeurt daar dat de buitenwereld niet mag zien? Deze vragen vormen het begin van dit avontuur waar wederom de kijkers samen een hele beleving aan kunnen gaan. Het goede nieuws is dat ook Nederland niet overgeslagen wordt in dit project, dat ergens in 2012 van start moet gaan. De NPOX kwam al met een optie voor financiering van het geheel. Zeker iets om in de gaten te houden!

Bob Balm

JA! Mooi concept op basis van 3 componenten: fictie, documentaire en interactiviteit. De video laat nog lang niet alles van het project zien, dus kijk ook op http://www.collapsus.com/