Crossmedia (met broertje transmedia) is een woord dat de laatste tijd veelvuldig gebruikt wordt hier op het mediapark. Enkele weken geleden was de Media Academie aanwezig bij de lezing van Cristopher Sandberg bij NPOX, waar de beide termen aan bod kwamen bij zijn uitleg over het project Conspiracy For Good. Later op dezelfde dag waren crossmediale formats het hoofdonderwerp bij het Cross Media Café van iMMovator. En uiteraard is crossmedia één van de drie belangrijkste peilers van het cursusaanbod van de Media Academie. Naast dat de termen vaak gebruikt worden, en de bijbehorende formats als kool uit de grond schieten, bestaat er tevens een uitgebreid debat over de definitie van de termen. Men lijkt het over de basisgedachte vaak wel eens te zijn. Een crossmediaal concept wil zeggen dat een bepaalde boodschap of een verhaal over meerdere mediaplatformen wordt verteld, waarbij de afzonderlijke platformen elkaar en daarmee de totale boodschap versterken of aanvullen. Maar dan is er nog dat andere begrip, transmedia. Wat is dan het verschil tussen deze twee, en past multimedia hier ook nog tussen?

Zoals gezegd lopen de meningen over deze vragen uiteen. Er is ook geen eenduidig antwoord, men lijkt er wel mee te kunnen leven dat er geen absolute definitie bestaat. Toch worden er her en der pogingen gedaan om bepaalde handvatten te creëren. Zo gaf Sandberg bij zijn lezing aan dat cross- en transmedia dynamische definities kennen. Hij schaarde vervolgens zijn Conspiracy For Good onder transmedia, en legde die laatste term uit met ‘the latest definition’: “Content changes as it traverses media type.” Bij het Cross Media Café beweerde Monique de Haas (Dondersteen Media) dat cross- en transmedia twee namen waren voor exact hetzelfde beestje - zie onderstaande video. Wellicht wat ongenuanceerd, maar ook een vaak gehoorde uitleg. En enkele weken geleden postte ik vanaf ons account een link naar een blog die dezelfde vraag behandelde, en zich daarbij vooral richtte op de betekenis van transmedia in verhalende zin, zoals bij franchises als Lost of Heroes.

CMC Cross Media Formats Monique de Haas from iMMovator on Vimeo.

Voor mezelf houd ik de volgende definities aan, die wat mij betreft de basis helder en in eenvoudige termen uitleggen:

Multimediaal: Een verhaal dat in zijn geheel verteld wordt op verschillende media. Dat wil zeggen, er is één verhaal, en op ieder medium waar het verteld wordt is dat verhaal hetzelfde. Een voorbeeld hiervan is het journaal. Dat is te bekijken op televisie, maar ook op internet en te beluisteren op de radio – die laatste uiteraard zonder beeld, maar de boodschap (het nieuws zelf) is over de verschillende media hetzelfde. We kunnen daar eventueel ook de krant aan toevoegen. 

Crossmediaal: Hieronder vallen wat mij betreft concepten die een verhaal vertellen dat pas compleet is wanneer het over alle gebruikte media gegaan is. Dat wil zeggen, ieder medium in het verhaal vertelt een eigen stuk, dat niet door een ander medium binnen het concept verteld wordt. Dit wordt ook wel mediumspecificiteit genoemd. Een voorbeeld dat dit voor mij duidelijk maakt is een programmaformat als Idols of een van de vele spin-offs. De liveshows vormen het belangrijkste deel van het verhaal. Daarnaast kunnen kijkers hun stem uitbrengen via telefoon of sms, kan er worden gechat met de deelnemers via sociale media als Twitter of Hyves, bevat de website content van achter de schermen, wordt de gezongen muziek uitgebracht als cd en op iTunes, is er een sideshow waar de deelnemers buiten de set om gevolgd worden in hun leven, enzovoorts. Al deze media bieden een eigen stukje van het verhaal dat je niet op een van de andere media kunt ervaren, en zonder alle afzonderlijke media krijg je niet het complete verhaal mee. Let op, dat wil niet altijd zeggen dat je een onvolledige ervaring krijgt wanneer je niet alle media volgt. Dat verschilt waarschijnlijk per concept. In het hier genoemde voorbeeld kun je rustig alleen de live shows kijken en het ‘verhaal’ snappen. Kijk je alleen op de website of luister je alleen de uitgebrachte muziek, dan mis je echter een belangrijk deel van het hele concept.

Transmediaal: Wat mij betreft lijken transmediale concepten erg op crossmediale concepten. Het verschil zit hem naar mijn mening in de verandering die een verhaal ondergaat naarmate het over verschillende media verteld wordt. Een goed voorbeeld is het eerdergenoemde Conspiracy For Good van Christopher Sandberg, waar het verhaal zich ontwikkelt aan de hand van de verschillende media waarop het zich afspeelt. Wellicht dat een chronologisch element hierbij komt kijken. Eerst krijgen de deelnemers het verhaal binnen via een televisieuitzending, vervolgens moeten ze door middel van het oplossen van puzzels op een website het volgende deel van het verhaal in gang zetten, waarbij weer games op mobiele telefoons gespeeld moeten worden, tot het verhaal zich uiteindelijk verplaatst naar de gebeurtenissen op straat in Londen. Ieder medium is zo een nieuwe fase in het verhaal.

Vandaag kwam ik weer een artikel tegen, geschreven door Ilya Vedrashko, dat zich bezighoudt met de precieze definities van de termen. Dat is hier te lezen. Vedrashko beschrijft in heldere termen min of meer hetzelfde als wat ik hierboven heb gedaan, maar gek genoeg hangt hij de verschillende termen aan andere definities. Wat ik hierboven beschreven heb als crossmediaal legt Vedrashko bijvoorbeeld uit als multimediaal.

Uiteraard zijn bovengenoemde definities niet definitief, en zoals je al kunt lezen overlappen ze elkaar ook op veel punten. Een verhaal dat crossmediaal is kan ook een multimediaal element in zich hebben, en veel transmediale concepten zijn automatisch ook crossmediaal, maar in een andere verhouding. Wellicht doen de precieze definities ook niet echt ter zake en moeten we ons meer bezighouden met de uitvoering ervan, zoals ook in het artikel van Storycentral wordt beschreven:

“ …the prefix ‘trans’ or ‘cross’ are used interchangeably and seamlessly amongst advocates without confusion – quibbling over terminology is simply a semantic side issue.”

Ik ben ben benieuwd hoe hierover gedacht wordt. Laat het me weten via de comments of via @MediaAcademie!  

Bob Balm